برگردان: چشمانداز ایران
احمد داوود اوغلو، کنشگر سیاسی ترک، درباره دیدار اردوغان و ترامپ یادداشتی نوشته است که بازتاب بسیاری در مطبوعات ترکیه و حتی ایران داشته است. این گزارش، برگرفته از گزارشی است که در سایت کارار ترکیه منتشر شده است.
رئیس حزب آینده و نخستوزیر پیشین، دکتر احمد داووداوغلو، دیدار اردوغان–ترامپ را از منظر موازنهی قدرتها در جهان و آینده ترکیه مورد بررسی قرار داد. او با تأکید بر اینکه نظم جهانی جدید در حال شکلگیری است، خاطرنشان کرد که ترکیه باید بدون تبدیل شدن به «متحد اقماری» هیچ بلوکی، سیاست خارجی چندبعدی را دنبال کند.
به گفته او، این دیدار باید در چارچوب تصویر کلیای که مجمع عمومی سازمان ملل ترسیم کرد، مورد ارزیابی قرار گیرد.
نگرانیهای انسانی و ملی
«پیش از هر چیز باید بگویم: برای انسانیت عمیقاً نگرانم؛ برای جایگاه و محوریت کشورم در نظم جهانی بسیار نگرانم؛ و بهعنوان عضوی از نسلی که با آرمان “صدای مظلومان بودن” رشد کرده است، در اندوهی عمیق فرو رفتهام».
داووداوغلو تأکید میکند که روز انتقادهای داخلی امروز نیست، بلکه باید بدون پیشداوری به نتایج تجربه و دانش نگاه کرد. او میگوید همه ما باید برداشتهای قدیمی خود از جهان را کنار بگذاریم و نظم نوینی را که در حال شکلگیری است، بفهمیم.
ترامپ و «نظم نو-امپریالی»
به باور او، ترامپ و مراکز قدرت پشت سرش در پی برچیدن نظام ۸۰ ساله سازمان ملل و جایگزینی آن با نظمی نو-امپریالی هستند. همانگونه که ترامپ حتی با پیشی گرفتن از پادشاه چارلز در لندن سنتهای امپراتوری بریتانیا را زیر پا گذاشت، میکوشد میراث استعماری را به شکلی تازه احیا کند.
او لحن تحقیرآمیز ترامپ در مجمع عمومی سازمان ملل را هم یادآور لحن هیتلر و موسولینی در آستانه جنگ جهانی دوم میداند.
تغییر موازنه اقتصادی جهان
برخلاف دهههای پیشین که غرب سهم ۷۰ درصدی از اقتصاد جهانی داشت، امروز سهم آمریکا و اروپا به حدود ۴۸ درصد کاهش یافته، در حالی که آسیا بهتنهایی ۴۶ درصد را در اختیار دارد. این تحول، بهگفته او، دلیل تمرکز ترامپ بر جنگهای تعرفهای و به حاشیه راندن نهادهای بینالمللی است.
ترامپ در این چارچوب کشورها را مجبور میکند میان «با من بودن یا علیه من بودن» انتخاب کنند و تلاش میکند برای خود «متحدان اقماری» بتراشد. داووداوغلو میگوید اردوغان نیز در این دیدار زیر فشار چنین فضای روانی قرار گرفت.
توصیهها به اردوغان و حاکمیت ترکیه
او هشدار میدهد که نباید مسائل مطرحشده در کاخ سفید صرفاً بر اساس روابط شخصی تحلیل شود؛ چنین رویکردی ترکیه را وارد تونلی بیبازگشت میکند. او فهرستی از «نقاط قوت ملی» را برمیشمرد که باید مبنای سیاست باشد:
- اعتماد به نفس ملی (نه فریفته ستایش ریاکارانه طرف مقابل)
- نظام و عدالت قضایی مستقل (نمونه پرونده برانسون)
- دموکراسی سالم و مشروعیت انتخاباتی
- اعتبار نهادهای دولتی (پرونده هالکبانک)
- صنعت دفاعی قدرتمند (پرونده F-35)
- مسؤولیت دفاع مشترک در ناتو (پرونده F-16)
- سیاست تجاری رقابتی و تعرفهای منصفانه
- تأمین انرژی ارزان و مطمئن برای مردم و صنعت
- آزادی اندیشه، دین و عقیده بدون دخالت خارجی
مسئله چین و روسیه
او به تناقض میان پیشنهاد «محور ترکیه-چین-روسیه» از سوی باغچلی و تعهدات اردوغان در واشنگتن اشاره کرده و تأکید میکند ترکیه باید از هر دو وابستگی اجتناب کند و سیاست چندبعدی را با «کار ظریف» پیش ببرد.
غزه؛ سرچشمه اندوه
بخش احساسی متن به غزه اختصاص دارد. داووداوغلو یادآوری میکند که چشمان مظلومان غزه به این دیدار دوخته بود و انتظار داشتند صدای آنها در کاخ سفید طنیناندازد. اما ترامپ حتی در برابر کشتار دهها هزار غیرنظامی غزه سکوت کرد، در حالی که بارها نام ۳۸ گروگان اسرائیلی را تکرار کرد. او میگوید قلبش شکست و مطمئن است اردوغان هم پس از جلسه همان حس را داشته است.
او توصیه میکند دولت ترکیه بهسرعت گامهای عملی برای حمایت از غزه بردارد، مثلاً نیروی دریایی ترکیه به «ناوگان صمود» (کمکرسانی به غزه) بپیوندد.
داوود اوغلوو در جمعبندی این یادداشت معتقد است که: «اکنون زمان غرق شدن در مجادلات بیهوده نیست؛ زمان آن است که وجدان و عقل، آرمان و واقعیت را با هم تلفیق کنیم و برای انسانیت، کشورمان و بهویژه غزه، افقهای تازهای ترسیم کنیم.»
