مقالات

حماسه‌ای در اوج بحران

نگاهی به دوران فردوسی غلامرضا فروتن* هم افراد بر جامعه خود اثر می‌گذارند و هم جامعه بر روی افراد و دوره‌اش اثرگذار است. این یک رابطه علمی در زندگی و جامعه است. اگر بتوانیم اثرات دوره فردوسی را بر شخصیت او ببینیم، آنگاه می‌توانیم از تأثیر منظومه و کار فردوسی هم ارزیابی دقیق‌تری به دست آوریم. هر دوره یا دوران حدود هشتاد تا صد سال…
بیشتر

نفت و نریمان

  بازنگری نطق‌های سید محمود نریمان درباره نفت در مذاکرات مجلس شورای ملی  احمد شعبانی* پیش‌درآمد درباره خصایل والای سید محمود نریمان و همیاری مستمر وی با دکتر محمد مصدق، کم و بیش به نحوی پراکنده و بی‌انتظام در متون تاریخی و مصاحبه‌های سیاسی در طول سالیان اخیر مطالبی بازتاب یافته و حتی متن ادبی یگانه‌ای به روایت یکی از منتقدان ادبی به قلم آمده که…
بیشتر

زمانی که زشتی مداخله خارجی فرو بریزد!

فرید دهدزی رضا پهلوی در میزگردی در شبکه من‌وتو در ۲۶ دی‌ماه ۱۴۰۱ در گفت‌وگو با تینا قاضی‌زاده مطالبی را بیان کرد که نه‌تنها نافی اصل استقلال ملّی است که مصداق بارز ترویج وابستگی و تحریک بیگانه به مداخله در کشور است. انتخاب روز ۲۶ دی‌ماه، سالروز گریز محمدرضا پهلوی از میهن، برای بیان نظرات فرزند ایشان هم جای درنگ دارد! زاویه نقد مجاهدین خلق…
بیشتر

نقطه‌عطف تاریخی

مهدی غنی جوان‌ترها که در سه دهه اخیر به دنیا آمده‌اند، حق دارند باور نکنند، اما پدربزرگ‌ها به یاد دارند سال 1357 هم‌زمان با سرنگونی رژیم پهلوی، چه اقبالی نسبت به روحانیت ایجاد شده بود. پیش از آن مردم مسلمان برای امور خصوصی و عبادی خود ازجمله عقد ازدواج و طلاق، تشخیص حلال و حرام، مناسک حج و عبادات و… به آن‌ها مراجعه می‌کردند، اما…
بیشتر

میراث دکتر مصدق: پاسخ به نقدها

نیکلا گرجستانی[*] این مقاله برگرفته از کتاب نگارنده با عنوان فراتر از زمانه خود است که به زبان انگلیسی نوشته شده است.[1] جلد نخست این کتاب درباره میراث سیاسی زنده‌یاد دکتر محمد مصدق است. دکتر محمد مصدق زاده قرن نوزدهم بود، در قرن بیستم زیست و دیدگاه‌های او در قرن بیست‌ویکم متداول شد. او یکی از میهن‌دوست‌ترین، بااخلاق‌ترین و پاکدست‌ترین رهبران ایران در طول تاریخ دو…
بیشتر

از نوفل‌لوشاتو تا پیچ توبه زندان اوین

خاطرات احمد غضنفرپور #بخش_شانزدهم دکتر احمد غضنفرپور کار بزرگی کرد که باید قدر دانسته شود. او از نادر کسانی است که خاطرات پس از انقلاب خود را به رشته تحریر درآورد. آن هم روایتی صادقانه که به سادگی برای خواننده قابل درک و فهم است. در شماره‌های گذشته ایشان از فعالیت‌های پیش از انقلاب در خارج کشور شروع کرد و گام‌به‌گام تا عزل دکتر بنی‌صدر…
بیشتر

مشق سرمایه

نگاهی به کتاب مسئله مدرسه مهدی فخرزاده آموزش و پرورش در ایران پس از انقلاب، ازجمله نهادهایی بود که دغدغه نخستین و اولویت‌دار مسئولان پس از انقلاب بود. آمار و ارقام نشان می‌دهد دهه 60، مدارس تحت زعامت دولت رشد کمّی جدی پیدا کرد. دیگر نشانه اهمیت مدرسه برای ساختار حاکم، گزینش‌های سخت‌گیرانه در آموزش و پرورش بود. سخت‌گیری بر معلمان که هنوز هم ادامه…
بیشتر

خشونت ساختاری؛ موریانه‌ای در تار و پود جامعه

مزدک دانشور خشونت ساختاری عموماً ناپیداست، زیرا به‌صورت عاملیت‌هایِ ساخت‌یافته در تار و پود بافتار اقتصادی و اجتماعی نشسته است و ناظران و رسانه‌ها- به عمد یا سهو- چندان به آن نظر نمی‌کنند. شواهد بسیار است: کشتن 176 انسان در زمستان سال 1398 در هواپیمایی که به اکراین می‌رفت دل بسیاری را به درد آورد و خشم بسیاری را برانگیخت، اما کشته شدنِ تا 4…
بیشتر

جنبش‌ها مهم‌ترین عامل تغییرات اجتماعی

گفت‌وگو با محمدرضا نیک‌نژاد جنبش‌های اجتماعی مانند هر پدیده اجتماعی در طول زمان رشد می‌کنند و به تکامل می‌رسند. جنبش‌ها با گشاده‌دستی و تسامح همه متعلقان به طبقه مورد نظر را دربر می‌گیرند و صدای همه بی‌صدایان می‌شوند. هرچه حکومت‌ها به جنبش‌ها فضای کنشگری و فرصت طرح مطالبات را بدهند، تعامل سازنده‌تری بین مردم و نهاد حکومت ایجاد می‌شود، اما آیا در ایران نیز جنبش‌های…
بیشتر

فرصت‌های مهسایی برای جنبش‌های اجتماعی

گفت‌وگو با محمد حبیبی از نظر شما جنبش 1401 چه تفاوتی با جنبش‌های پیش از آن در ایران دارد؟ جنبش‌های توده‌ای در ایران یعنی جنبش‌های 88، 96، 98 و جنبش مهسا، در امتداد هم و در یک پروسه مشخص دموکراسی‌خواهی در ایران شکل گرفته‌اند. اگرچه هرکدام در نتیجه بحران‌های مختلفی به وجود آمده‌اند، هرکدام به ظاهر مطالبات مختلفی را دنبال می‌کنند یا به تعبیر درست‌تر،…
بیشتر

در دفاع از مدنیت

  سرویس اجتماعی اقتصاد ایران در یکصد سال اخیر در دو مقطع با دو شوک بزرگ همراه شد: یکی شوک نفتی در اوایل دهه 50 بود که نتایج آن بر اقتصاد ایران گسترده و شگفت‌انگیز بود و در تحلیل تاریخ انقلاب، از آن به‌عنوان یکی از ریشه‌های انقلاب نام برده می‌شود؛ و دومین شوک، شاید با شروع رویکرد جدیدی در اقتصاد ایران، پس از فروکش…
بیشتر

حق مسلم ما کدام است؟

رسول اژئیان مقدمه یقیناً «حق مسلم» هر انسان در هر جامعه‌ای، از پیشرفته تا بدوی، برخورداری از محیطی امن و آزاد و بانشاط برای تعالی مادی و معنوی اوست؛ یعنی داشتن هوایی پاک برای تنفس، آبی سالم برای شرب و کشاورزی، محیطی عاری از هرگونه آلودگی و خطرات ارضی و سماوی، امکان کار و تلاش آبرومندانه برای گذران زندگی همراه با توسعه رفاه مشروع و…
بیشتر